Thư gửi Việt Nam

 20inauguralbriefing2-superJumbo

Chúng ta đang sống những ngày rất lạ, và rất tiếc phải nói rằng mỗi ngày một xa lạ hơn và không còn cảm giác an toàn như trước. Vốn thường nghi ngờ những lời lẽ đao to búa lớn, nhưng lúc này tôi lại đồng ý với nhận định rằng thế giới đang có nguy cơ rơi vào một cơn khủng hoảng sâu rộng chưa từng thấy kể từ sau Thế chiến II, riêng nước Mỹ thì rơi vào cơn khủng hoảng chính trị lớn nhất kể từ thời Nội chiến.

Đối với Việt Nam, nguy cơ bị tác động xấu là không thể coi nhẹ. Khác so với vài tháng trước, Việt Nam ngày nay không còn chỗ dựa ngoại giao “an toàn” nữa, ít nhất cho đến khi ẩn số Trump lộ diện. Trong không khí bất an đó, tôi xin chia xẻ vài ý kiến về thời cuộc với tư cách là một công dân Mỹ và là bạn của Việt Nam—một Việt Nam của cả dân lẫn người trong bộ máy, của cả những người nghi ngờ về từ diễn biến, tự chuyển hoá, tự này tự kia…

Về an ninh quốc phòng. Thứ nhất, về an ninh quốc phòng, các bạn hãy bình tĩnh. Dù Trump có vô số những động thái khác lạ, nhưng quan điểm an ninh ở Biển Đông khó mà có thay đổi lớn so với thới Obama. Riêng về quân sự và ngoại giao, “chế độ mới” hẳn sẽ mạnh bạo hơn. Tuy nhiên, liệu bộ sậu của Trump có hành động đủ cẩn trọng hay không là một câu hỏi lớn cho tương lai. Lúc này chỉ có một điều chắc chắn là không có chuyện Mỹ rút lui khỏi biển Đông và khoanh tay trước những đòi hỏi bất hợp pháp của Tập Cận Bình.

Điều đáng chờ đợi, thậm chí rất đáng chờ đợi, là một số nhân vật trong bộ sậu của Trump. Chẳng hạn tướng Mattis (nick Chó Điên) được đánh giá là có trí tuệ và được tôn trọng từ lính đến sĩ quan. Trong khi đó, ông Rex Tillerson, ngoại trưởng mới được đề cử, vẫn còn là một ẩn số trong vấn đề Đông Á. Tuần trước, phát biểu “cấm Bắc Kinh không được tiếp cận các đảo nhân tạo ở biển Đông” có lẽ là lời nói hơi thiếu thực tế, tuy nhiên nó là tín hiệu cho thấy ông không phải là người thuận theo Bắc Kinh. Hơn thế nữa, hợp đồng hợp tác dầu khí giữa Exxon Mobil và Việt Nam mới ký tuần trước là một tín hiệu đáng ghi nhận khác (nhân tiện, cũng hy vọng rằng hợp đồng này không biến thành một vài căn nhà ở Tam Đảo).

Câu hỏi ở đây là liệu Mattis và Tillerson (nếu được phê chuẩn) cùng với những nhân sự khác của “chế độ mới” Hoa Kỳ có đủ năng lực cáng đáng nhiệm vụ hay không, và không kém phần quan trọng là khi cần họ có đủ ý chí lẫn trí tuệ để chống lại một Tổng thống độc tài như Trump hay không. Còn Việt Nam thì sao?

Trong thời gian tới Việt Nam phải (và tôi tin sẽ) tiếp tục tăng cường quan hệ với các đối tắc trong khu vực. Tôi cũng khuyến nghị rằng dù kẻ lừa bịp đầu mầu cam nói gì đi nữa thì cũng hãy nhớ đại đa số các nước vẫn quyết tâm tìm kiếm một giải pháp an ninh bền vững cho Biển Đông.

Về kinh tế xã hội Thứ hai là kinh tế, vì chúng ta chưa rõ Việt Nam có cơ hội gì mới trong thời kỳ hậu Obama, nên những thách thức mà Việt Nam phải đối mặt vẫn y như cũ. Tất nhiên khả năng lớn là sẽ không còn hiệp định thương mại đa phương nữa. Ngay sau thắng lợi bầu cử (được Putin góp tay dàn dựng) của Trump, ta đã thấy cả Tập lẫn Abe đều đua nhau lấp đầy không gian mà Mỹ đã chiếm.

Với tổng giá trị của xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ chiếm tới 20% GĐP thì Mỹ là mối quan hệ kinh tế mà Việt Nam không thể bỏ qua.  Trong khi đó, hai nước (dù Trump hoặc ai cầm quyền) vẫn còn chia sẻ những quyền lợi kinh tế xã hội. Ví thế tôi khuyến nghị Việt Nam cứ tiếp tục nỗ lực tái cấu lại nền kinh tế, đầu tư vào giáo dục sao cho hiệu quả hơn, tạo thêm công ăn việc làm cho người dân càng nhiều càng tốt.

Muốn Việt Nam trở thành một thị trường hấp dẫn, hãy chọn con đường chính đại. Hãy dũng cảm và sáng suốt để bảo vệ người lao động Việt Nam. Hãy dứt khoát nói không với những dự án không đảm bảo môi trường. Hãy hiểu và biết quý trọng giá trị câu ‘“dân cần nước sạch”. Làm như thế thì Việt Nam mới có lực để ‘chịu phát triển’ bền vững, và có chất lượng hơn so với những năm gần đây.

Về giáo dục. Cải cách giáo dục cách khác so với trước— không chỉ nói suông mà không chỉ xem ngành là ngành hành chính: phải thực sự coi trọng, phát triển năng lực lẫn tinh thần sáng tạo của nhà giáo, nhà nghiên cứu, và toàn xã hội – và không chỉ những người mà đang ở đọ tưởi trẻ. Phải thực sự sẵn sàng tiếp nhận, thực hiện, và thi nhiệm với những cách dạy hiện đại, phương pháp sư phạm mới. Mừng để thấy hiện nay đang có những nỗ lực về vấn đề này.

Quan trọng là những nỗ lực tiếp tục được để mạnh trong khi đó cách giới thiệu những ý tưởng, phương pháp được nghiên cứu, điều chỉnh và khuyến kích. Những cải cách này không thề màng tính ‘hành chính’ mà phải đưa sâu vào thình thần của giáo dục ở mọi bậc học và kể cả ngoài ngành.

Thị trường dĩ nhiên có vai trò của thị trường, nhưng không có nghĩa là phải hy sinh giáo dục phi lợi nhuận như chúng ta đang thấy. Đừng lạm dụng làm giầu bằng thương mại hoá mọi thể loại giáo dục. Việc những trường đại học phi lợi nhuận có tôn chỉ hoạt động dựa trên giá trị của những vĩ nhân như Phan Chu Trinh đang bị doạ đóng cửa, đang bị doạ bán là những sự kiện cực xấu.

Hãy đừng lấy PISA hoặc đào tạo ra vài nhà toán học thực giỏi làm thước đo. Tinh thần sẵn sàng đầu tư cho giáo dục của con cái sẽ vô cùng lãng phí nếu chúng ta (tức là cộng đồng nhà giáo và người dân) không đòi hỏi và xây dựng được một hệ thống giáo dục thực sự phản ánh tinh thần cởi mở, phản biện khoa học. Nếu không thế, chúng ta không có cơ sở gì để kỳ vọng đất nước Việt Nam cất cánh. Trong thời gian bất trắc này thì tốt nhất Việt Nam phải tìm cách để khắc phục những trở ngại còn lại để thực sự cải cách và đẩy mạnh nỗ lực cải cách.

Về chính trị, xã hội, và tương lai. Nguyên nhân nước Mỹ có một kẻ lừa bịp mị dân lên nắm quyền bắt nguồn từ những sai lầm của chính quyền Mỹ suốt 40 năm qua: mức sống của người lao động không được cải thiện cộng với sự suy yếu của nền tảng dân chủ do…. quyền lực nhóm!!! Một nguyên nhân khác là chiến lược tranh cử của bà Hillary thiếu hấp dẫn, phản ánh bằng việc 1 tỷ đôla đã bỏ ra mà vẫn thua.

Dù nền dân chủ Mỹ có nhiều vấn đề từ lâu, nhưng Mỹ đến ngày hôm nay vẫn được coi là một nước tiêu biểu cho dân chủ và những nguyên tắc của chủ nghĩa tự do. Tôi thừa nhận khoản khác giữa những nguyen tắc dân chủ ấy và tình hình thực tế ở bên Mỹ quá là báo động – cho đến mức tôi lo về tương lai về số phận của nước mình. Việc một nhân vật có nét độc tài như Trump thắng cử cộng với tình hình ở Châu âu, Nga v.v. dấy lên lo lắng về tương lai của dân chủ không chỉ là ở Mỹ mà còn cả trên thế giới.

Nhưng dù vậy, lý tưởng dân chủ vẫn luôn là nguồn cảm hứng. Vấn đề chỉ là bảo vệ và thúc đẩy như thế nào trong tình hình báo động của hôm nay. Ở đây vẫn phải lạc quan về Việt Nam.

Hiện nay người dân Việt Nam ngày càng quan tâm hơn đến số phận của đất nước mình. Và đây chính là lúc để cởi trói cho những giá trị chính trị quan trọng nhất đối với người dân Việt Nam từ thời Pháp đến nay: tự do ngôn luận, tự do hội họp, tự do báo chí, tự do tư duy chính trị. Nếu bạn hỏi tại sao tôi lại lạc quan khi những giá trị này chưa được tôn trọng đúng mức? Bởi vì tôi thấy ngày càng nhiều người Việt nhìn nhận rằng những quyền này là cần thiết hơn bao giờ hết.

Dù không loại trừ khả năng Ngài/kẻ lừa bịp mị dân sắp vào Nhà Trắng có thể gián tiếp đem lại lợi ích cho Việt Nam, chúng ta có đủ lý do để lo ngại về những kịch bản trước mắt có thể xảy ra của khu vực cũng như trên thế giới.

Trong tình trạng bất an hôm nay, tôi tin rằng người dân Việt Nam sẽ tiếp tục nỗ lực học hỏi, tham gia đóng góp và ra sức thúc đẩy một xã hội dân chủ hơn, văn minh, minh bạch, công bằng, và có trật tự. Tôi nghĩ rằng dù ở Việt Nam hay ở Mỹ hay bất cứ ở nơi nào trên trại đất, những nỗ lực phát triển xã hội thể theo nguyện vọng dân chủ và nhân vân vẫn là vấn đề cột lõi và cần được khuyến khích hơn bao giờ hết.

JL, Hà Nội

Share Button

Post không tên

Cảm giác khó chịu nhất trong cuộc sống chắc chính là cảm giác (hay vô cảm giác?) tê liệt. Là cảm giác chúng ta (dù tập thể hay cá nhân) là thực sự bất lực trước những chuyển biến xấu. Là một ngưới tương đối may, được sống dưới điều kiện tương đối thoải mái, có các quyền và những tự do thì biết tôi chả biết gì. Song, trong một thế giới như thế giới của chúng ta, trong một thế giới có hiện tượng Trump, có hiện tượng thay đổi khí hậu, có bao nhiêu hiện tượng xấu khác mà không cần nói thì ta phải tìm cách để phá vỡ tình trạng tê liệt này. Vì nếu không thì không có lý do để sống. Chúng ta đang đối mặt những đe dọa sống còn. Hôm qua ở Bắc cực chỉ có 0 độ C mà bình thường là âm 30 độ trở xuống. Tương lai đã đến rồi các bạn ơi. Dù có lẽ cảm giác này không phải là mới đối với người Việt Nam thì tôi chưa bao giờ có những cảm giấc bất bình như bị trong những tuần vừa rồi. Đang tìm cách phá vỡ! Hãy động viên!

JL

 

Share Button

Cú sốc khó chịu

Phỏng vấn với tờ báo Lao Động, thực hiện ngày 10/11/2016

Ông nhận định thế nào về kết quả bầu cử Tổng thống Mỹ? Có phải nước Mỹ chưa sẵn sàng cho một nữ tổng thống?

– Chiến thắng gây choáng váng của Donald Trump phản ánh 5 đặc điểm của nền chính trị đương đại Mỹ: Sự phân cực chính trị cực đoan của đất nước; Sự bất mãn lớn của dân chúng Mỹ về việc thực thi chính sách công cũng như sự nhận thức và thực tế rằng chính sách công không giúp cải thiện mức sống trong hơn 3 thập kỷ qua; Sự nhạy cảm sâu sắc của người dân Mỹ với thông điệp mị dân, đặc biệt là của cử tri da trắng ít học và cả với những người khác; Sự suy giảm chất lượng của diễn thuyết chính trị Mỹ, một phần do các phương tiện truyền thông cố áp đặt phong cách và chiến thuật “Hãy nhìn tôi” trên bản chất; và chiến lược thất bại của bà Hillary Clinton. Bà Clinton đáng nhẽ nên truyền tải thông điệp đến tất cả người Mỹ thì lại chọn chiến lược nhằm vào các nhóm riêng biệt, bỏ qua tầng lớp xã hội mà ở bất kỳ nước nào, mặc dù có lẽ đặc biệt là ở Mỹ, là một hiện tượng văn hóa.

Không may, đặc điểm văn hóa của nền chính trị Mỹ mà đã giành chiến thắng cho Trump, như chúng ta quan sát thấy, lại bao gồm cả phân biệt chủng tộc, chống trí thức và ít sự tôn trọng với các thể chế dân chủ. Nhưng xin được nói rõ, thất bại của bà Clinton không phải vì bà là một người phụ nữ, mà là vì những chính sách không hấp dẫn của bà, vì sự nhận thức rằng bà ấy là một người không trung thực và vì chiến lược bầu cử quá chật hẹp và thất bại của bà ấy.

– Tương lai nào cho nước Mỹ với Tổng thống đắc cử Donald Trump?

– Thật khó dự đoán nước Mỹ sẽ như thế nào dưới sự lãnh đạo của Trump. Chắc chắn Mỹ sẽ trở nên phân cực hơn, không chỉ về chính trị mà còn cả về thu nhập và sự giàu có. Phân biệt chủng tộc là yếu tố thắng lớn trong cuộc bầu cử này, nhưng hy vọng nó sẽ không tháng phổ biến sau nay.

Về mặt chính sách, với nền kinh tế trong nước, các điều kiện cho những người siêu giàu sẽ được mở rộng thậm chí nhiều hơn so với hiện tại. Chính sách về y tế của ông Obama sẽ dễ bị tổn thương. Các thẩm phán bảo thủ sẽ được bổ nhiệm vào Tòa án Tối cao. Xin nhấn mạnh rằng, Đảng Cộng hòa hiện đang kiểm soát Nhà Trắng, Hạ viện và Thượng viện. Thật vậy, sự thất bại lớn của Đảng Dân chủ cho thấy tầm nhìn của đảng này còn vô cùng kém trong việc tạo ra những phương án và những ứng cử viên hấp dẫn với mọi tầng lớp trong xã hội.

Có lẽ điểm sáng duy nhất với những người quan tâm đến việc thực sự làm cho nước Mỹ vĩ đại một lần nữa (ngoại trừ phân biệt chủng tộc) là nếu Trump có thể giữ đúng cam kết của mình đầu tư mạnh tay và có hiệu quả vào cơ sở hạ tầng và các dự án tạo việc làm khác. Nhưng chúng ta cũng cần nhớ rằng, kế hoạch đầu tư trên quy mô lớn này mâu thuẫn gay gắt với chính sách và ý thức hệ của Đảng Cộng hòa.

Có thể, những khoản đề xuất đầu tư trên quy mô lớn vào cơ sở hạ tầng có thể giành được sự ủng hộ chính trị của cả hai đảng để đổi lấy những khoản tiền khổng lồ cho các công ty xây dựng lớn.

Về mặt chính sách đối ngoại, thật khó để dự đoán Trump sẽ có đường hướng như thế nào, đặc biệt là về chính sách đối với khu vực Đông Á và nước Nga. Và cũng đừng quên Mexico.

– Vậy còn với thế giới thì sao?

– Ở mức độ cá nhân, tôi hy vọng rằng Mỹ và thế giới sẽ ổn. Nhưng tôi thực sự bất an về kết quả này, có lẽ nhất là do Trump không chỉ là một nhà tư bản tham lam, một người lạm dụng phụ nữ, mà còn là một người phân biệt chủng tộc, không quan tâm đến một nền kinh tế công bằng, và dường như không xem sự ổn định địa chính trị là mối quan tâm lớn. Liệu cuộc bầu cử này sẽ là dấu chấm hết cho trật tự hậu Thế chiến 2? Thời gian sẽ trả lời.

Về nhiều mặt, Mỹ là một xã hội tuyệt vời, năng động, đầy tiềm năng và cũng đang đóng một vai trò quan trọng trên thế giới. Song, kết quả này nói lên những điều về Mỹ làm cho tôi bớt tự hào, những điều xấu xí và nguy hiểm cho nước Mỹ và các nước khác nữa. Tôi không muốn phóng đại. Chúng ta chưa biết tình hình sẽ diễn biễn ra sao. Chỉ hy vọng người Mỹ sẽ tìm cách vượt qua giai đoạn đặc biệt phức tạp này trong lịch sử theo cách mà không gây ảnh hưởng xấu đến số phận của nước Mỹ và toàn thế giới.

Vậy, nếu không muốn quá bi quan, hãy hy vọng những lời của Trump về việc muốn có quan hệ tốt và công bằng với tất cả các nước là thực sự phản ánh ý định của ông ấy. Hãy chờ xem, một lần nữa thời gian sẽ trả lời tất cả. Nếu kết quả bầu cử là một cú sốc khó chịu, thì biết đâu sự thể hiện của ông Trump ở Nhà Trắng lại là một bất ngờ dễ chịu hơn? Chúng ta hãy cùng hy vọng về điều đó.

– Xin cảm ơn ông!

Share Button

Khi một nền dân chủ thất bại

Theo Winston Churchill, “Cách phản bác dân chủ hay nhất là nói chuyện 5 phút với một cử tri trung bình.” Là vấn đề dân trí đấy, đúng không hả? Tuy quan điểm này là hấp dẫn đối với tâng lớp tinh hoa, kể cả đói với một số người ở Việt Nam, thì khằng định của Churchill mới đúng dưới một số điều kiện nhất định.

Nói mọt cách ngắn gọn thì thật nguy hiểm khi công chúng không được thông tin đầy đủ; khi thiếu dũng cảm để chống lại mọt kẻ lửa đào mị dân; khi mất một nền báo chí lành mạnh; khi cho phép các nhóm lợi ích có điều kiện để đổ tiền vào và tác động quá mạnh đến các cuộc bầu cử dân chủ trên quy mô lớn. Như ta đang thấy ở Mỹ.

Nhuyên nhân sâu của hiện tượng Trump chủ yếu là ở những thiếu sót này và vài nhuyên nhân liên quan, chứ không phải là dân chủ nói chung. Để xây dựng và duy trì một nền dân chủ ở mức chất lượng là không hề dễ. Song, dù sống trong một khuôn khổ như thế nào, để không đấu tranh cho một xã hội dân chủ, minh bạch, và công bằng mới là thất bại, mới là suy thoái. Đúng không?

JL

Share Button

Ngày trọng đại đã đến

Hôm nay/ngày mai chúng ta sẽ biết ai sẽ là Tổng thống kế tiếp của Hoa Kỳ.

Đới với các các cuộc tranh cử, đây chắc chắn là một trong những cuộc tranh cử đáng buồn và đáng xấu hổ nhất. Hãy để chúng ta hy vọng không phải thấy hiện tượng tương tự thế này trong tương lai gần.

Cho dù bất cứ nguyên nhân nào – khủng hoảng kinh tế, chế độ dân chủi thiếu hiệu quả, truyền thông đại chúng dở, phân biệt chủng tộc, sự hấp dẫn lôi cuốn của một nghệ sĩ nửa mùa – thì hiện tượng hàng triệu người bỏ phiếu cho một một con quái vật như vậy quả thật là đáng sợ.

Còn đối với bối cảnh quốc tế? Cuộc bầu cử này diễn ra vào thời điểm mà trật tự hậu Thế chiến II dường như có nguy cơ sụp đổ. Trên thế giới, các chế độ dân chủ đã rơi vào khủng hoảng do bỏ qua quyền lợi của dân chúng.

Dù không ảo tưởng tí nào về những thành tựu cũng như thất bại của Mỹ ở Thái Bình Dương từ xưa tới nay, thì vẫn thấy một điều hết sự rõ rằng. Càng mất đi sự hiện diện của Mỹ trong khu vực bao nhiêu, khả năng ‘những tàu lạ’ sẽ xâm chiếm mặt biển sẽ càng tăng bấy nhiêu.

Trong tình trạng hiện nay, sẽ cảm thật nhẹ nhõm nếu Clinton thắng. Và nếu bà ấy thua? Thì tất cả chúng ta sẽ lôi thôi đây …
JL
Cảm ơn bạn KĐ
Share Button

Let America Be America Again, 1936

Bài thơ ‘Let American be America Again,’ (1936).
 
Trong một ngày đầy cả hy vọng lẫn tuyệt vọng (desperation), xin giới thiệu bài thơ của Langston Hughes bằng tiếng Anh (chưa rõ đã bao giờ được dịch sang tiếng Việt) để cho các bạn Việt Nam ‘trong và ngoài nước’ đọc, thâm khảo, suy ngẫm. Sẽ khó đọc cho người chưa thạo tiếng Anh. Đọc thử xem. Còn đối với những người biết tiếng Anh thì cũng phải hiểu ý nghĩa của bài một cách sâu, thấy những phản ánh của lịch sử xã hội của nước Mỹ cũng như sự liên quan đương đại của một bài đã được viếc cách đây đầy 80 năm. Bài nói đến những nguyên vọng và thất vọng của nước Mỹ cũng như nhũng khát vọng của người Mỹ, bất chắp những thiếu sót đau thương.
 
Let America Be America Again (1936)
Langston Hughes, 1902 – 1967
 
Let America be America again.
Let it be the dream it used to be.
Let it be the pioneer on the plain
Seeking a home where he himself is free.
 
(America never was America to me.)
 
Let America be the dream the dreamers dreamed—
Let it be that great strong land of love
Where never kings connive nor tyrants scheme
That any man be crushed by one above.
 
(It never was America to me.)
 
O, let my land be a land where Liberty
Is crowned with no false patriotic wreath,
But opportunity is real, and life is free,
Equality is in the air we breathe.
 
(There’s never been equality for me,
Nor freedom in this “homeland of the free.”)
 
Say, who are you that mumbles in the dark?
And who are you that draws your veil across the stars?
 
I am the poor white, fooled and pushed apart,
I am the Negro bearing slavery’s scars.
I am the red man driven from the land,
I am the immigrant clutching the hope I seek—
And finding only the same old stupid plan
Of dog eat dog, of mighty crush the weak.
 
I am the young man, full of strength and hope,
Tangled in that ancient endless chain
Of profit, power, gain, of grab the land!
Of grab the gold! Of grab the ways of satisfying need!
Of work the men! Of take the pay!
Of owning everything for one’s own greed!
 
I am the farmer, bondsman to the soil.
I am the worker sold to the machine.
I am the Negro, servant to you all.
I am the people, humble, hungry, mean—
Hungry yet today despite the dream.
Beaten yet today—O, Pioneers!
I am the man who never got ahead,
The poorest worker bartered through the years.
 
Yet I’m the one who dreamt our basic dream
In the Old World while still a serf of kings,
Who dreamt a dream so strong, so brave, so true,
That even yet its mighty daring sings
In every brick and stone, in every furrow turned
That’s made America the land it has become.
O, I’m the man who sailed those early seas
In search of what I meant to be my home—
For I’m the one who left dark Ireland’s shore,
And Poland’s plain, and England’s grassy lea,
And torn from Black Africa’s strand I came
To build a “homeland of the free.”
 
The free?
 
Who said the free? Not me?
Surely not me? The millions on relief today?
The millions shot down when we strike?
The millions who have nothing for our pay?
For all the dreams we’ve dreamed
And all the songs we’ve sung
And all the hopes we’ve held
And all the flags we’ve hung,
The millions who have nothing for our pay—
Except the dream that’s almost dead today.
 
O, let America be America again—
The land that never has been yet—
And yet must be—the land where every man is free.
The land that’s mine—the poor man’s, Indian’s, Negro’s, ME—
Who made America,
Whose sweat and blood, whose faith and pain,
Whose hand at the foundry, whose plow in the rain,
Must bring back our mighty dream again.
 
Sure, call me any ugly name you choose—
The steel of freedom does not stain.
From those who live like leeches on the people’s lives,
We must take back our land again,
America!
 
O, yes,
I say it plain,
America never was America to me,
And yet I swear this oath—
America will be!
 
Out of the rack and ruin of our gangster death,
The rape and rot of graft, and stealth, and lies,
We, the people, must redeem
The land, the mines, the plants, the rivers.
The mountains and the endless plain—
All, all the stretch of these great green states—
And make America again!
Share Button

Để chống tham nhũng…

Xóa tham nhũng không dễ dàng. Đặc biết khó khi bệnh tham nhũng đã mang tính hệ thống, đã trở thành một yếu tố quen biết trong xã hội, khi nó đã xâm nhập vào nền văn hóa hàng ngày của một đất nước…. thì hết sức khó khăn… như ai đã nói.

Mặt khác, khi độ tham nhũng đã lên mức cao, tới mức mà nó để dọa toàn diện cả kinh tế xã hội thì tất nhiên nó phải được đề cập một cách thực sự mới và đa chiều. Cũng phải hỏi chúng ta đã thiếu những yếu tố nào để tình trạn đã đến mức này?

Thực ra, số nước ở Đồng Á đã thành không trong việc xóa tham nhũng còn ít. Ở Đông Nam A, không có nước nào ngoài Sing (và kể cả Singapore cũng có một số hình thức tham nhũng, dù người Sing phẫn nộ ngay khi nêu ra) mà đã chống tham nhũng hiệu quả. Ở Malay thì tham nhũng của TT Najib đã trên một quy mô mà tôi chả có gì để nói.

Ở Hồng Kông, cơ quan độc lập Independent Commission Against Corruption (ICAC, tạm dịch ) mà có bài trên Wikipeida bằng tất cả các ngôn ngữ Đông Á trừ Việt Nam, đã đóng một vai trò cốt lõi trong việc phá hoại sự kết nối giữa Mafia và Cảnh sát ở Hồng Kông, mà tôi và một số người khác đã và đang nêu ra, là một mô hình đáng quan tâm cho Việt Nam vì tính hữu hiệu. Nhưng nó thành không chủ yếu vì là nó thực sự độc lập. Có vẻ điều kiện ở Việt Nam còn chưa chính để làm tưởng tự.

Dù có nghĩ gì về TQ, tôi không chắc cách tiếp cận của Ông Tập là hay hoặc nên làm ở Việt Nam. Một trong những lý do là, dù đúng hay sai, tôi thấy cách của Ông tập là một yếu tố trong một nỗ lực chuyên chế. Nó thiếu dân chủ, thiếu minh bạch. Riêng Ông Tập và gia đình có tới mấy căn hộ cấp cao riêng ở Hông Kong. Với lương của một chính khách, phải thừa nhận, ông mua hàng quá giỏi …..

Ở Hàn Quốc một luật mới có hiểu lực cấp tiền cho người dân mà phát hiện và báo cáo tham nhũng. Chẳng hạn, theo luật mới này, một cán bộ nhà nước không thể nhận một bữa cơm với toàn giá trị hơn $27. Bị dân thường phát hiện ăn to thì sẽ ăn phạt nặng.

Vậy ở các nước đang phát triển làm sao chống tham nhũng được? Có vẻ là phải có một số yếu tố và điều kiện nhất định. Một trong đó là chả có ai được xem là trên luật pháp. Cách đây mấy năm TTg của Liberia đã công khai trừng phạt con trai ruột của mình khi ‘cậu’ ấy đã không báo cáo tài sản của mình một cách hợp pháp. Trong khi đó, ở Việt Nam ‘ta’ đã phải chờ mấy năm cho đến vụ Lexus v.v. để thấy đã có những vụ ‘bổ nhiệm ồn ào’ trong Bộ Công Thương. Phải ồn ào bao nhiêu để ai đề ý?

Xin lỗi nếu tôi còn hơi hoài nghi về khả năng rằng ‘bệnh tham nhũng’ có thể được đề cập một cách hữu hiệu chỉ hoặc chủ yếu bằng việc điều chỉnh, tự phê bình  như bao nhiêu thập kỳ trước. Có vẻ phải có một cơ chế để giám sát quyền lực công khai hơn. Có vẻ phải có một nền báo chí độc lập và chuyên nghiệp hơn. Rất khó để làm thế nếu chưa có đủ người để nghe những tiếng nói của những người đởi cải cách như Ông Bùi Quang Vinh và vô số người khác.

Trước đây tôi đã chia sẻ ý kiến là nhiều khi những thay đổi quan trọng nhất trên xã hội không phải diễn ra từ trên xuống dưới. Đối với vấn đề chống tham nhũng thì cũng vậy Đối với vấn đề tham nhũng Việt Nam cần có một nỗ lực bền vững và đa chiều. Đến nay ta không lo về phần ‘từ dưới’ nữa. Có vẻ đại đa số người dân Việt Nam đang rất quan tâm và sẵn sàng cùng nhau tìm giải pháp.

Tham nhũng là một vấn đế lớn và phải được đề cập một cách toàn diện, từ chính trị và hành chính cho đến hành vi và văn hóa. Với nhận xét đó và tinh thần xây dựng xin hỏi: Đã đến lúc nhà nước Việt Nam nên triển khai chương trình trao ‘bằng khen’ hay ‘huy chương chống tham nhũng’? Có vẻ không thiếu người xứng đáng với vinh dự đó…

JL

Share Button

Trump vs. Clinton, vòng một

Theo link này hay đọc ở dưới bài ngắn của tôi về tranh luận hôm kia trên tờ báo Lao Động. Ngoài bài này, góp thêm ý ở đây:

Thấy nhiều người ở VN, Mỹ ko thấy ông nói dối liên tục. Về tài năng đó tôi không hạ thấp Trump hay bất cứ phát xít khác. Trong 90 phút ông nói dối ít nhất 34 lần… Việc ông nói người Mỹ đã bị lửa bịp nhiều năm (là ĐÚNG) không có nghĩa là những gì ông nói là có thật. Người dân Mỹ biết họ đã bị gạt ….

….và họ đang bực mình … nhiều người trong số họ đã được cho ‘ăn’ và đã phát triển một quan điểm phân biệt chủng tộc, xem chính họ là nạn nhân dưới bàn tay của âm mưu tham nhũng, những nhóm tiểu số, phụ nữ, gay vv. … cho họ những lời của Trump dù nhiều khi là hoàn toàn thiếu cân cứ có một sức hấp dẫn mạnh mẽ. Như Hitler đã cho thấy , sự kết hợp giữa việc lặp lại liên tục những lời nói dối lớn trộn với phỏng cách mị dân là một sự pha trộn mạnh mẽ.

Xin trích:

Phong cách tranh luận của Hillary Clinton và Donald Trump không khác nhiều so với những gì chúng ta có thể đoán trước. Trump có một phong cách cực công kích và tôi không bất ngờ khi chất lượng của cuộc tranh luận rất thấp.

Từ thời cựu Tổng thống Richard Nixon, khi những tranh luận được phát thanh trực tiếp, các cuộc tranh luận của ứng viên tổng thống Mỹ thường để lại ấn tượng về những phát ngôn đáng nhớ nhất, hoặc ai có những sai lầm, hay những câu nói không thuyết phục đáng nhớ nhất. Trong cuộc tranh luận này không có tình tiết như vậy.

Donald Trump rõ ràng đã không thay đổi phong cách và cũng không làm gì để thay đổi ấn tượng của những người ủng hộ hay không ủng hộ ông ấy. Là một người có nhiều kinh nghiệm, bà Clinton có tinh thần của một chính khách, trong khi ông Trump có tính khí của một người “ném đá” từ bên ngoài.

Rất tiếc chúng ta đã không có một cuộc tranh luận sâu hơn. Một trận đấu giận dữ, nội dung nghèo nàn là không xứng đáng với những kỳ vọng của người dân Mỹ.

Về nội dung tranh luận, bà Clinton thuyết phục hơn nhiều, nhưng trong chiến dịch chính trị này chưa chắc là vấn đề chủ yếu. Sau nhiều năm thấy mức sống không mấy tiến bộ mấy, người dân Mỹ đã khá thất vọng với nền dân chủ của đất nước, chủ yếu do ảnh hưởng của tiền và nhóm lợi ích.

Trong khi đó, đúng hay sai, dân Mỹ thấy những hiệp định thương mại lớn cộng với công nghệ đang ảnh hưởng xấu đối với thị trường lao động, nhất là đối với người có thu nhập thấp.

Rất mỉa mai, cử tri phải lựa chọn giữa một người đã làm trong chính phủ lâu năm và có những quan hệ gần gũi với ngành tài chính, (và) bên (khác) là tỉ phú chưa chắc đã đóng thuế và đã có nhiều công ty phá sản. Trong một bối cảnh như thế, hai người phải thuyết phục dân Mỹ là họ sẽ bảo vệ và đẩy mạnh quyền lợi của người dân.

Nhìn kỹ, bà Clinton có những chính sách cụ thể hơn và có lợi cho dân thường hơn; nhưng Trump sẽ thuyết phục những người Mỹ – nhất là người da trắng, thu nhập thấp, trình độ giáo dục thấp vì họ là những người không chỉ là hài lòng với chính phủ mà còn không thích văn hoá cởi mở của Đảng Dân chủ.

Với tư cách là một người Mỹ, thay vì nói sẽ ủng hộ ứng viên nào, tôi xin chia sẻ như này: Tôi sẽ ủng hộ ứng viên mà tôi thấy sẽ có những ảnh hưởng tốt hơn, xây dựng hơn, và có lợi hơn cho toàn dân Mỹ và nhân dân toàn thế giới. Liệu người ấy có thắng không, chúng ta phải chờ xem.

Tôi cũng tính đến những chính sách đối với Thái Bình Dương. Nếu người đó không thắng, tôi sẽ rất lo về tương lai của Mỹ và toàn thế giới, vì tôi thấy trong thời điểm này, thế giới của chúng ta tuyệt đối không cần một kẻ nói dối bệnh lý, có tính phát xít, phân biệt chủng tộc, mị dân, không bao giờ quan tâm đến những người bình thường và luôn luôn đặt mình và lợi của mình trước hết.

Share Button

Để có công an…

Tuần này ở Việt Nam, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Chủ tịch nước Trần Đại Quang, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Đinh Thế Huynh, cùng các đồng chí lãnh đạo Ban Tổ chức Trung ương, Văn phòng Trung ương Đảng, Văn phòng Tổng Bí thư, và Bộ Công an, đã tham dự lễ Công bố Quyết định của Bộ Chính trị Khóa XII về việc chỉ định Đảng ủy Công an Trung ương nhiệm kỳ 2015-2020 được tổ chức trọng thể tại Hà Nội.

Như tờ báo Tuổi Trẻ đã cho hay, đây là lần đầu tiên Tổng Bí thư tham gia Đảng ủy Công an Trung ương. Ngoài lễ công bố quan trọng này, cũng có một số việc liên quan đến lĩnh vực công an đáng chú ý khác.

Trong đó có những thảo luận xoay quanh quyết định ra ngày 16/9/2016 để truy nã ông Trịnh Xuân Thanh, người đã xin/bị khai trừ khỏi Đảng Cộng sản Việt Nam và bị tố cáo đã có nhiều hành vi phạm pháp, ‘cố ý làm trái quy định của Nhà nước gây hậu quả nghiêm trọng.’

Trường hợp/vụ án Trịnh Xuân Thanh đang được thảo luận rộng rãi, không chỉ vì ông ta có vẻ đã ‘bỏ trốn’ mà là vì sự kiện đã ‘bùng nổ’ ngay trong khi chính quyền Việt Nam đang cố gắng để tiến hành một chiến dịch chống tham nhũng trong toàn quốc.

Khi đọc tin về sự tham gia của TBT, CTN, TT, và Ông Đinh Thế Huynh trong buổi lễ của Đảng ủy Công An thì nhiều người (trong đó có tôi) đã tự hỏi, liệu sự kiện này có ý nghĩa là chính quyền Việt Nam muốn củng cố ‘lực lượng’ công an để nâng cao hiệu quả của chiến dịch chống tham nhũng?’ Chắc là muốn cả hệ thống công an cùng chung một tinh thần, mục đích. Chắc thế. Nhưng cũng có thể có nhiều nghĩa khác. Rất khó biết được.

Trong tuần cũng có một số việc, dù không liên quan trực tiếp đến buổi lễ hay những nỗ lực để chống tham nhũng, thì cũng có liền quan đến lĩnh vực công an, trong đó có xét xử vụ án thiếu niên Đỗ Đăng Dư bị chết trong trại giam, xét xử phúc thẩm đối với bị cáo Nguyễn Hữu Vinh (tức blogger Anh Ba Sàm) và Nguyễn Thị Minh Thúy, ‘và hành vi bạo động/chưa chắc hợp pháp’ của ‘an ninh’ đối với những người đến tòa án để ủng hộ bị cáo.

Nhìn một cách toàn thể xin chia sẻ vài đề nghị về vấn đề: làm cách nào để tăng cường trật tự công cộng. Ý tôi muốn nói về vài trò của công an trong việc nâng cao tình hình an ninh, tức giảm nguy hiểm, nâng cao trật tự, an toàn v.v.

  • Hãy thấy để có trật tự công cộng thì xã hội phải có những cơ chế để đàm bảo sự tín nhiệm đối với chính quyền công cộng.
  • Để có sự tín nhiệm phải có một hệ thống công an minh bạch cũng như để chống tham nhũng cũng phải có một hệ thống hành chính minh bạch.
  • Để có minh bạch và một xã hội trật tự cần có một nền truyền thông độc lập (hay ít nhất độc lập hơn ngày bây giờ) để đóng vai trò “thổi còi” một cách chuyên nghiệp, hợp pháp, và hiệu quả, kể cả trong những việc liên quan đến phạm vi của nhà nước.Đúng không?

JL

 

Share Button

Chống thâm nhũng phải có cách

Nước nào cũng có nạn tham nhũng. Nhưng ta biết mức độ tham nhũng là khác nhau ở các nước cũng như những đặc trưng của hiện tượng. Đúng là có một số nước là quá hiệu quả trong việc chống tham ô, như ở Bắc Âu.

Trong các nước thâm nhũng mức độ cáo có một số nước ‘chuyên’ về ‘tham nhũng quy mô lớn’ và có nước mà ‘chuyên hơn’ về ‘tham nhũng nhỏ mọn (petty corruption). Ta biết tham nhũng là một bệnh xã hội có thể ảnh hưởng xấu đến sự phát triển kinh tế của xã hội. Ta cũng biết, tham nhũng cũng có ở các nước đang có tăng trưởng kinh tế tương đối cao, như China hay Việt Nam.

Trong những ảnh hưởng xấu của tham nhũng thì có nhiều. Chẳng hạn, một bộ máy nhà nước tham nhũng sẽ khó có thể có lòng tin của người dân. Tham nhũng là một loại tội phạm mà thay đổi một cách bất chính đáng những kết quả phân phối trong một nền kinh tế và cũng có thể hạ thấp hiệu quả kinh tế một cách đáng kể. Những điều đó chả có gì mới. Còn đối với vấn đề chống tham nhũng thì cũng có “nhiều bài để học,” kể cả từ TQ.

Cơ chế dân chủ hay ở chỗ, dân không hài lòng với sự thực hiện của các đại biểu được bầu thì ít nhất đi nữa có cách rút khỏi sự ủng hộ chính trị và ‘throw the bumbs out.’ Ngoài ra, nên có một báo chí độc lập hay đủ độc lập để ‘chả sợ ai.’ Cuối cùng phải có pháp quyền (rule of law) và một tổ chức chống tham nhũng thực sự độc lập. Những điều kiện còn khó đạt được ở Việt Nam vì… điều kiện chưa cho phép…

Vậy, nếu đối với những điều kiện nêu trên này thì Việt Nam vẫn phải ‘phấn đấu’ thì chắc còn có một số điều mà có thể làm. Trong đó xin nêu một giải pháp nên nghiên cứu: đó là việc cho phép những cán bộ/đồng chí giữ ghế ở quê mình. Biết, biết, biết, người giữ ghế ở quê mình là đúng, là hay. Họ biết nhiều. Sao muốn mời một người lạ vào? Nhưng nếu cho phép một người có nhiều thẩm quyền ở quê của mình mà còn thiếu những cơ chế nếu trên thì có nhiều rủi ro nhất định.

Tôi sẽ không bao giờ khuyến khích Việt Nam để theo China của Tập trên bất cứ con đường nào. Nhưng ta nên thấy ở bên đó, trong bộ máy của họ, ít khi có chuyện một cán bộ của nhà nước được thống trị quê gốc của mình vì khả năng tham nhũng là quá cao.

Thực ra, nếu phải chọn tôi sẽ chọn cho người dân Việt Nam có những cơ chế trên hơn (bầu, báo, tổ chức chống tham ô độc lập) hơn là việc có người từ bên ngoại thống trị. Nhưng khi nghe chuyện và một số địa phương khác về vấn đề ”con ông cháu cha” thì làm cho mình nhớ đến cách làm của China.

Giao quyền phải có những cơ chế để đảm bảo những quyền hạn được tôn trọng. Nếu không nạn tham nhũng là khó tránh. Gia đình trị dễ đến

Đương nhiên rồi? Cũng có thể.

JL


Cảm ơn bạn HĐ đã sửa bài tiếng Việt gốc.

Share Button