Có điều gì đó xảy ra ở đây

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn những người đã dịch bài. Tôi đã đọc kỹ hai bản dịch và đã tự chọn những từ, những câu mình thấy sát với ý mình nhất. Kết luận của tôi là dịch thuật khó kinh khủng và tốn thời gian! Tôi cững xin nhấn mạnh đối với những ai mà lo ngại nội dung bài viết này: Tôi chỉ xin thận trọng trình bày một số quan sát của mình trong một giai đoạn lịch sử nhất định. Hy vọng chuyện không đồng ý sẽ được coi là chuyện bình thường, vì về cơ bản tôi là bạn của Việt Nam. Có được không ạ?

———

(Lời của một bài hát…)

Có điều gì đó đang xảy ra ở đây, nó là cái gì thì chưa rõ…
Một kẻ có súng đứng ở đâu đó, bảo tôi phải cẩn thận đấy…

Tôi nghĩ (đã) đến lúc chúng ta dừng lại, bọn trẻ nghe xem âm tiếng đó, mọi người nhìn xem cái gì đang xảy ra

Giới tuyến chiến đấu đã được vạch, và không ai đúng nếu ai cũng sai
Những người trẻ nói điều họ suy nghĩ và rồi bị phản đối rất nhiều sau lưng.

Đã đến lúc chúng ta phải dừng lại, này mọi người, tiếng nói ấy từ đâu ra? Mọi người hãy nhìn xem chuyện gì đang xảy ra.

– Buffalo Springfield, bài hát “For What It’s Worth”, 1967.

Những sự việc quan trọng đang xảy ra ở Việt Nam. Hầu hết chú ý đều đồn về sự đàn áp của nhà nước, một thuộc tính của nền chính trị Việt Nam vẫn tiếp tục làm ô uế thanh danh của đất nước trên trường quốc tế. Tuy nhiên trong vòng vài tháng qua, Việt Nam đã có một số thay đổi trong nền văn hoá chính trị có tính quyết định và không thể chối cãi – một phát triển có ý nghĩa quan trọng hơn rất nhiều so với bản thân sự đàn áp.

Những thay đổi trong văn hóa chính trị đó có biểu hiện rất đa dạng. Chúng không chỉ bao gồm các kiến nghị của những thành phần nhân sĩ trí thức hay các hành vi thách thức đây đó, dù rằng ý nghĩa của những điều này thật không nên bỏ qua. Quan trọng hơn, trong một thời gian rất ngắn, Việt Nam đã phát triển một nền văn hóa chính trị sinh động và đa nguyên.

Nhận ra những thay đổi đó cũng có nghĩa là nhận ra cả những hạn chế của nó. Lái xe qua vùng nông thôn miền Trung Việt Nam chỉ một tuần trước đây, tác giả (mà có nhiều bạn thân ở Quảng Nam và Đà Nẵng, kể cả nhiều người trong bộ máy cầm quyền) được nhắc nhớ đến những yếu tố có tính Stalin mà đất nước này vẫn chưa thoát khỏi được. Tuy nhiên, điểm nổi bật là ở đây không còn diện mạo duy nhất của nền chính trị trong nước. “Chính trị như thường lệ” (“politics as usual” – một thành ngữ trong tiếng Anh có nghĩa gần “chính trị như thường lệ”) đang bị tấn công trên nhiều mặt trận và việc đáp trả trừng trị điển hình không còn hiệu lực nữa.

Vậy chính xác là điều gì đang xảy ra? Có ba tiến triển quan trọng nhất. Đầu tiên là một tâm lý ngày càng mạnh hơn ở Việt Nam, tồn tại ngay cả trong nhóm những người có thể tiếp cận với chính quyền, cho rằng thể chế xã hội và thể chế chính trị của đất nước đang cần được cấp thiết thay đổi. Ngoại trừ một số ít thành phần suy nghĩ ảo tưởng và ngoan cố bảo thủ phản ứng bất chấp, tất cả những người quan sát nghiêm túc nền kinh tế chính trị Việt Nam biết rằng đây là lúc phải thay đổi.

Kế đến, người dân Việt Nam đang tìm được tiếng nói của mình. Không chỉ còn đơn giản là một số ít ỏi tiếng nói bất đồng chính kiến dũng cảm sẵn sàng chịu đựng cơn thịnh nộ của nhà nước. Những lời kêu gọi thay đổi đang được phát ra từ các khu vực khác nhau, từ bên trong, bên ngoài, và tại các giới hạn của cấu trúc quyền lực. Những tiếng nói ấy đang xuất hiện rất đa dạng. Dù nói lên những điều khác nhau, nhưng những tiếng nói ấy đang ngày càng độc lập. Chúng đang mở ra. Và từ quan sát những gì đang xảy ra, có thể thấy rằng những tiếng nói ấy sẽ không thể sớm bị dập tắt.

Hiện nay, mỗi ngày hàng quân đoàn người Việt Nam đang sử dụng thế giới blog để bày tỏ quan điểm của mình. Những người trong đảng và nhà nước thường xuyên truy cập vào những phân tích độc lập. Và nghệ thuật bình luận chính trị đang phục hưng. Có thể thấy sự đổi mới trên Facebook, hiện đang được truy cập rộng rãi ở Việt Nam. Có thể thấy nó trên blog, bây giờ cũng gần như không bị chặn nữa. Và từ quan sát những gì đang xảy ra, có thể thấy rằng những tiếng nói ấy sẽ thể không sớm bị dập tắt.

(Dù vẫn còn giới ngu dốt, không có đầu óc, chỉ biết theo ai mà có quyền và dù mới đây có dấu hiệu có một lực lượng lạc hậu vẫn còn ý tấn công, Và tôi cững được biết không ít người thể hiện chính kiến chính đáng vẫn bị đe dọa. Đáng tiếc.)

Mới cuối tuần trước, hàng trăm người Việt Nam đổ ra các công viên ở Hà Nội, TP.HCM và Nha Trang để tham gia “dã ngoại” nhân quyền và tự do hội họp. Dù đã bị trấn áp và đe doạ, những hành động đó vẫn mang tính kiên trì. Và cho dù chỉ xảy ra chớp nhoáng, những hoạt động đó quả thật vẫn cứ là một kiểu Tocqueville của Việt Nam.

Điều này đưa chúng ta đến một yếu tố cuối cùng và có lẽ gây tò mò nhất: cuộc xói mòn chậm chạp của sự đàn áp của nhà nước. Đàn áp vẫn còn và vẫn khó chịu hơn bao giờ hết khi nó vung tay lên. Nhưng vì những lý do phức tạp và thời gian tồn tại không chắc chắn, đàn áp từng phổ biến tại Việt Nam đang tan biến đi. Ví dụ như, hôm nay, hình ảnh của những cuộc dã ngoại đang được tự do phổ biến trên mạng.

(Xin nêu quan điểm, việc có thông tin, có hình ảnh lưu hành một cách tương đối tự do đối với tôi là một tiến triển rất khích lệ. Ai mà muốn chống điều đó rõ ràng chính là những người phản động, cực kỳ bảo thủ, lạc hậu, và không giúp Việt Nam tiến lên. Giống như việc có hình ảnh của một số người bị đánh đập do hành vi bất chính đáng của một số ít công an có thể thành bằng chứng để xét xử. Dù các blogger Việt Nam có ý phê bình, hơn 99% trong số học là những người hoàn toàn có tinh thần trách nhiệm, xây dựng! Nên, tôi xin những bạn cầm quyền đựng sợ, nóng vội đàn áp như ở Trung Quốc.)

Lập luận chung cho rằng sức mạnh ngày càng tăng của chính trị đối lập (và đúng hơn xu hướng đa nguyên hóa trong nội bộ Đảng) là chủ yếu xuất phát từ các phe phái trong đảng, trong đó các nhóm đối lập nhận ra được lợi ích từ sự công khai đang tấn công lẫn nhau. Quan điểm hơi khác của tôi là việc này phản ánh một tư duy và nhận thức ngày càng lớn mạnh hơn trong hàng ngũ của Đảng, rằng việc trông cậy vào các kỹ thuật trấn áp (như ở Trung Quốc) là một con đường không khả thi và không mong muốn cho tương lai.

Đừng nhầm lẫn: môi trường chính trị ở Việt Nam vẫn còn đàn áp. Nhưng đó cũng là một môi trường chính trị đang thay đổi, sống động, và ngày càng thú vị. Nói chung, dự đoán những tiến triển chính trị trong chế độ độc tài là chuyện điên rồ. Tuy nhiên đối với tác giả bài này, có thể thấy được là thay đổi chính trị thực sự sẽ diễn ra ở Việt Nam trong vòng 5 năm tới. Có rất nhiều người tài năng và động lực trong, ngoài đảng và nhà nước đang tìm kiếm tiếng nói của họ. Ít nhất, với cuộc bàn luận chính trị ngày càng công khai, phát triển chính trị của Việt Nam đã bước vào một giai đoạn mới, tuy nó còn mơ hồ.

JL

Cập nhật: Một bài ngấn hớn  đã được xuất bản trong tờ báo South China Morning Post, Ngày 15 Tháng 5. 2013. Và đã được dịch sang tiếng việt đây

Share Button

7 thoughts on “Có điều gì đó xảy ra ở đây

  1. Hello Jonathan,
    Cách trình bày vấn đề thật lịch sự nhã nhặn và cố hết sức để khách quan của bạn thật là dễ mến.
    Cảm ơn bạn đã có lòng yêu quý và mất thì giờ phân tích những vấn nạn của đất nước chúng tôi.
    Thân mến
    dn

  2. Cảm ơn bạn! Bài viết cả bạn có những khám phá mới nhất định. Nhưng có đánh giá chưa thật sự chính xác, công minh. Tôi cho rằng, điều quan trọng là ngòi bút của bạn phải thật sự công bằng. Ví như có người “biểu tình”, thì cũng có người “phản biểu tình”; có người “dã ngoại nhân quyền”, thì cũng có người “phản dã ngoại nhân quyền”. Đằng sau tất cả hành động đó là gì, nhân danh điều gì…, bạn phải tìm hiểu thấu đáo mới có thể có bình luận, phân tích và nhận định đúng đắn, công minh được.
    Sự thật là, không phải tất cả các Bloger đều có tâm, có tầm, có lương thiện tri thức. Các comment đa số theo kiểu bầy đàn chưa hẳn là chân lý.
    Để đến đến tận cùng của sự thật, chân lý ở Việt Nam bạn cần tìm hiểu cội nguồn Nền văn hóa và Lịch sử!
    Bình Dân.

    • “Tôi cho rằng, điều quan trọng là ngòi bút của bạn phải thật sự công bằng.” Vâng, đây là một lời bình luận tôi sẽ cố gắng chập nhận và thực hiện trong những post tiếp theo….vấn đề là chỉ mới có một không gian ở Việt Nam người việt và một nhân vật như tôi có thể chia sẻ quan điểm… Mặt khác, tôi không thích từ “đúng đắn” mà thích hơn “có lý, bằng chứng thuyết phục” ….

      Rất cảm ơn… tôi sẽ phấn đấu lý luân một cách cân bằng….

  3. Cám ơn Jonathan. Anh đã có một bài viết sâu sắc về Việt Nam hiện nay. Với một người nước ngoài như anh, phải nói rằng anh đã thấu hiểu nền chính trị ở Việt Nam. Tuyệt vời hơn là anh đã tự diễn tả bằng tiếng Việt. Tôi nghĩ các nhà báo Việt Nam có thể học ở anh cách trình bày vấn đề một cách khách quan, ít đụng chạm khi nói đến chuyện chính trị. Họ cũng cần học thêm ở đây lối viết mới , không dùng những từ ngữ và cách thể hiện sáo mòn thường thấy ở báo chí Việt Nam. Sau cùng báo chí Việt Nam cũng cần học ở anh thái độ tôn trọng người đọc, bằng cớ là anh đã trả lời cho từng câu hỏi hoặc góp ý mà người đọc nêu ra. Điều này rất đáng nói vì báo chí Việt Nam rất ít khi trả lời ý kiến riêng của bạn đọc.

  4. Tôi cũng thấy là VN ngày càng dân chủ hơn, nhờ có:
    – Sự phát triển mạnh mẽ của Internet, Smartphone…
    – Sự đổi mới kinh tế, người VN tiếp cận nhiều thông tin từ thế giới bên ngoài.
    – Rất nhiều người VN, trong ngoài VN, thậm chí hàng ngũ Đảng Cộng sản, cũng nhận thấy rằng “độc tài là đi đến chỗ chết”.

    Cám ơn nhiều ý kiến mới lạ của anh JL.

    Bình.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *