Một ngày đen tối, có những con đường nào đi tới?

Ngay 17 tháng 5, tôi đã lấy làm vinh dự khi ban tiếng Việt của đài BBC đăng lại bài viết mới nhất của tôi trên trang mạng của họ. Khổ thay, bài đó tầm thường và đôi khi hơi dở, với một số ngôn từ dùng chưa được đắt cho lắm, có phần thiếu tế nhị, và nhiều lúc thậm chí còn lập luận chưa chặt chẽ …Nhìn chung, tôi nghĩ đó có một số ý tưởng quan trọng nhưng đó là một bài còn vài chỗ đáng bàn.

Hôm đó là một ngày dài. Mà tôi lại chọn một ngày lạ lùng và xét về nhiều mặt không phù hợp để bàn chuyện quốc kì ở Việt Nam… Tùy theo góc nhìn của mỗi người, đó là ngày tệ nhất hay tốt nhất trong nhiều năm để bàn chuyện quốc kì. Tôi sẽ bàn thêm về ý này ở phần dưới. Suy cho cùng tại sao lại bàn chuyện dễ bị ném đá này nhỉ?

Từ khi tôi lập blog, rất nhiều người trên các diễn đàn mạng xã hội đã muốn kết nối với tôi, và nhiều người (thực ra là một tỉ lệ nhỏ) trưng lá cờ cũ của Việt Nam, vốn đã là / đang là cờ vàng ba sọc đỏ … đây là lá cờ có từ những năm cuối cùng của triều đại nhà Nguyễn và về sau được Việt Nam Cộng Hòa sử dụng làm quốc kì. Cờ vàng ba sọc đỏ vẫn còn hãnh diện tung bay ở nhiều cộng đồng người Việt trên khắp thế giới, đặc biệt trong những người Việt đã rời bỏ Việt Nam trong những hoàn cảnh khó khăn, và vẫn kịch liệt chống đối chế độ cai trị kéo dài của Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN), vốn đã thành lập trong thập niên 1920, cầm quyền ở miền bắc Việt Nam kể từ thập niên 1940 và 1950 và cả nước kể từ 1975. Lá cờ do ĐCSVN chọn, cờ đỏ sao vàng, là có liên hệ đến sự cai trị của Đảng.

Nhiều người ở Việt Nam, trong lẫn ngoài Đảng, có quan điểm, mà tôi ủng hộ cả hai tay, cho rằng Việt Nam cần có cải cách thật sự về các thể chế xã hội của mình, đặc biệt là về các thể chế chính trị, nhưng không chỉ riêng về các thể chế chính trị. Cũng có thể khi nói ra điều này tôi sẽ không còn được hoan nghênh ở Việt Nam, nếu vậy thì thật đáng tiếc, vì tôi đã và tiếp tục hết lòng mong muốn bàn luận một số vấn đề chủ chốt mà Việt Nam đang đương đầu, đặc biệt về các thể chế phúc lợi, trong đó có giáo dục, y tế, và bảo vệ xã hội. Tôi cũng muốn nói qua kinh nghiệm của mình tôi quen biết rất nhiều người thông minh, tận tụy có những mối quan hệ lâu đời với đảng hoặc vẫn còn đứng trong hàng ngũ đảng. Họ cũng là con người có những khát vọng và bao nỗi lo toan như tất cả chúng ta, nhưng họ bị trói mình trong các thể chế còn khiếm khuyết. Hẳn như chúng ta nghĩ, nhiều người trong số họ cũng có tình cảm sâu đậm với các lá cờ.

Cờ, bất kể thế nào, là những biểu tượng chính trị mạnh mẽ. Luận điểm khiêm tốn, nếu không muốn nói là có phần diễn đạt vụng về, của tôi là cờ cũng có thể trở thành chướng ngại vật.

Bài viết của tôi đề nghị người Việt nên quên chuyện vẫy những lá cờ đối nghịch nhau để cùng tiến tới, đừng tiếp tục bị lịch sử cầm tù, và tiến hành đẩy mạnh những cải cách thực sự … Tôi nghĩ có giả định ngầm rằng tất cả người Việt có vai trò trong tiến trình này và rằng các giới trong lẫn ngoài hàng ngũ đảng có thể gây áp lực (có lợi cho các cải cách) lên giới lãnh đạo đảng. Đây không phải là quan điểm chỉ của riêng tôi. Chỉ trong vài tháng qua một liên minh cải cách hùng mạnh đã tập hợp xung quanh lời kêu gọi có những cải cách căn bản. Tôi phần nào (có lẽ hơi ngây thơ) có quan điểm rằng tất cả người Việt (nếu có lẽ không phải tất cả những ai định cư ở nước ngoài) có thể đóng một vai trò mang tính xây dựng, mặc dù hiện nay cơ hội tạo ra áp lực mang tính xây dựng đó rất nhỏ nhoi.

TUY NHIÊN… đúng vào hôm tôi chọn để gợi ý rằng Việt Nam cần tiến tới chứ đừng dừng lại ở chỗ vẫy cờ gì, tòa án Việt Nam đã kết án hai thanh niên với án tù khá lâu vì tội, chắc bạn đã đoán được, trưng cờ vàng.

Rõ ràng, ngày hôm qua là một bước thụt lùi khá xa cho Việt Nam. Tuy nhiên xét trong bối cảnh những thay đổi đáng kể về văn hóa chính trị (nếu không nói là các thể chế chính thức) của đất nước … tôi đã bắt đầu bài tiếng Việt bằng cách nhắc lại chuyện chỉ mới vài ngày trước tôi đã viết (trong một bài khác đăng trên tờ South China Morning Post) rằng người ta “mới cảm nhận được” rằng sự thay đổi chính trị thực sự ở Việt Nam có thể diễn ra trong vòng 5 năm tới. Tôi kết thúc bài viết hôm qua với nhận định rằng, tuy những án tù đưa ra quá nặng, các kinh nghiệm lịch sử cho thấy cũng có lúc chuyện buồn biến thành nguồn cảm hứng. Nỗi đau sau khi cụ Phan Chu Trinh mất năm 1926 là một ví dụ đặc biệt nổi bật.

Thực vậy, bất chấp diễn biến đáng tiếc không chối cãi được của ngày hôm qua, và không muốn đưa những tiên đoán ngớ ngẩn, tôi thật tình tin rằng về mặt chính trị Việt Nam sắp chứng kiến một biến chuyển quan trọng và có tính lịch sử do những áp lực từ bên trong và bên ngoài bộ máy nhà nước của đảng. Trong bài tiếng Việt, có lẽ, hay thậm chí có thể chắc chắn, tôi đã đưa ra một số phát biểu thiếu tế nhị, thậm chí ngu ngốc … nhận xét có phần ngớ ngẩn rằng lá cờ hiện tại là đủ ‘đẹp’ [pretty] (tôi không định nói là đẹp về thẩm mỹ [beautiful]) và đơn giản rồi … thế là tôi nhận được những phản ứng đúng y như tôi đã nghĩ.

Vậy thì, xin nói với tất cả những người (đặc biệt là những ai yêu mến cờ vàng ba sọc đỏ) điên tiết với tôi vì đã nói giờ đây hãy quên đi chuyện lá cờ, đương nhiên tôi nghe rõ ý các bạn rồi! Và tôi thực sự hối tiếc đã xúc phạm các bạn. Tôi xin nói rõ tôi không phải là con rối, tôi có tiếng nói riêng của mình, cảm ơn các bạn. Và nếu tôi có sai lầm trong các lập luận của mình, tôi chấp nhận điều đó. Cảm ơn các bạn về những lời bình luận tử tế và không tử tế cho lắm. Tôi đã rút ra được những bài học quan trọng từ một số nếu không nói là tất cả những ý kiến đó. Ít nhất tôi cũng đã hiểu được rằng tầm hiểu biết của tôi về “Bên Kia” quả thực còn hạn chế. Điều này cũng chẳng đáng ngạc nhiên vì tôi đã dành nhiều thời gian làm việc với nhiều cơ quan nhà nước ở Việt Nam và gần như chẳng bao nhiêu thời gian nghiên cứu các cộng đồng người Việt hải ngoại.

Có lẽ một ngày nào đó Việt Nam sẽ có một lá cờ mà tất cả mọi người cùng chấp nhận. Khổ nỗi cái ngày đó chưa đến. Phần lớn người Việt, ngay cả nhiều người trong đảng, có thể đồng ý rằng sau năm 1975, đảng cầm quyền của Việt Nam đã không làm tròn công việc tạo điều kiện thuận lợi cho hòa giải dân tộc. Muốn tìm bằng chứng cho điều này chỉ cần nhìn hai thanh niên bị tống vào tù hôm qua hay cuộc khẩu chiến ác liệt trên blog tiếng Việt của tôi. Vẫn còn những vết thương sâu mà xét về nhiều mặt chưa lành hẳn. Đó là điều đáng tiếc nhưng khách quan mà nói đúng là như vậy.

Việt Nam có triển vọng đầy hứa hẹn. Đất nước càng sớm giải quyết được những thiếu sót về thể chế thì triển vọng đó càng nhanh trở thành hiện thực. Tôi thực sự tin rằng điều đó có thể diễn ra nhanh hơn nếu người Việt tập trung vào các thể chế trước rồi hẵng lo đến lá cờ.

Tôi hy vọng rằng trong những năm sắp tới cách hành xử của bộ máy nhà nước sẽ có những thay đổi rõ rệt. Hàn Quốc là một mô hình đáng ngưỡng mộ. Tuy nhiên Việt Nam vẫn chưa tìm ra được Kim Dae Jung của mình, để có thể có một tấm gương tạo nguồn cảm hứng nhiều hơn cái mà tôi đã nêu trong bài viết blog đang bàn. Dĩ nhiên những người như vậy rất quan trọng. Nhưng sao cừng Việt Nam không nên chờ đợi một sự mơ mộng. Những sự thay đổi cần thiết mà dân Việt Nam đàng chờ đợi mới có thể diễn ra nếu nhiều bộ phận trong xã hội Việt Nam quan tâm đến chính trị. Và bối cảnh này, hãy tạm để các lá cờ sang một bên. Ngây thơ? Có thể. Gần đây tôi bị cáo buộc nhiều thứ còn tệ hơn nhiều.

Tôi xin hết với một vài câu sau cùng. Tôi cảm nhận bài tôi đã viết có một số thiếu sót nghiêm trọng và nội dung bài viết đã gây buồn lòng và làm tổn thương nhiều người. Xin đề nghị coi đây là một bài không phản ánh bản chất tôi. Tôi chẳng muốn trở thành một kẻ gây bất hoà, dù nghịch lý là bài đó đã có chính tác động đối với không ít người. Tôi sẽ rút kinh nghiệm từ bài này và sau một thời gian chúng ta sẽ biết kêt quả là như nào….

Chân thành, JL

Share Button

58 thoughts on “Một ngày đen tối, có những con đường nào đi tới?

  1. Tôi thích câu bạn đã viêt “Bài viết của tôi đề nghị người Việt nên quên chuyện vẫy những lá cờ đối nghịch nhau để cùng tiến tới..”

    Cám ơn bạn.
    Vũ B. Giang (from Stuttgart)

  2. Hôm qua là một ngày dài để anh nhận ra sự thật của lịch sử thì tôi hy vọng rằng hôm nay,ngày mai & cả những ngày sắp tới anh nên tìm hiểu & suy nghĩ cho thật chính chắn trước khi đặt bút phán xét điều gì.Chúng tôi không phải là những đứa trẻ lên ba .Đừng nghĩ rằng chúng tôi là đám học trò ngu ngơ trong lớp học (Uni) của anh.
    Thưa anh Jo rằng chúng tôi là người đã từng sống trong cả 2 chế độ VNCH,XHCN cho nên xét về mặt nhận thức kể cả lý thuyết cũng như thực tế cuộc sống chúng tôi có đủ kiến thức & có đủ khả năng để tự tin mà nói thẳng với anh rằng chúng tôi biết phải làm gì với cái đất nước chúng tôi.Chúng tôi không bao giờ sống bằng quá khứ anh không cần anh phải dạy chúng tôi điều này. Hạnh phúc của ngày mai luôn luôn bắt đầu bằng những khó khăn gian khổ cũa ngày hôm nay cho nên chúng tôi trân trọng những gì đang xảy ra trong hiện tại.

    Chào anh.

    PS: There is absolutely no barrier for us to discuss in English if you would like to

  3. cải cách từ 1 nhóm nhỏ có mang lại điều gì cho 1 dân tộc đang chia rẽ? ngày nào cũng có buổi tối, nhưng sáng hôm sau thì có nhiều con đường để đi lắm

    • Có nhiều con đường để đi lắm à ? có con đường nào đi để thiên đường cộng sản xã hội chủ nghĩa không ? chị cho tôi biết với .
      Chỉ có một con đường duy nhất thôi anh ạ , đó là con đường đi đến tự do dân chủ thực sự cho Việt nam thôi.

      • anh nói đúng. chỉ có 1 con đường tự do dân chủ mà thôi

  4. tôi đồng ý với ông. Có lẽ người việt nam bị cầm tù bởi lịch sử. Người chiến thắng thì bám víu vào những chiến thắng để duy trì quyền lưc.Người bị thua thì duy trì mãi sự thù hận.
    Điều quan trọng là làm sao cho đất nước tiến lên chứ không nên sa vào những cái nhỏ nhặt

  5. Đây là 1 trích đoạn từ bài viết trên đây của ông London mà tôi sẽ có ý kiến phản hồi trong phần dưới đây, “Phần lớn người Việt, ngay cả nhiều người trong đảng, có thể đồng ý rằng sau năm 1975, đảng cầm quyền của Việt Nam đã không làm tròn công việc tạo điều kiện thuận lợi cho hòa giải dân tộc”.

    Trước tiên, tôi cảm kích ông trong việc ông luôn cố giữ giọng điệu chừng mực, cố gắng không thiên kiến trong quan điểm chính trị về tình hình VN và con người VN trong cũng như ngoài Đảng CS.

    Tiếp theo, tôi xin nói thẳng là tôi không đồng ý với ông về ý kiến đã trích ở trên đây. Có thể ông không muốn khơi dậy nổi đau của những người miền Nam đã bị đối xử theo cách kẻ thua trận (hơn là kẻ được giải phóng), nên ông khá là nhẹ nhàng khi đưa ra ý kiến như thế về cái gọi là “không làm tròn công việc tạo thuận lợi cho hòa giãi hòa hợp dân tộc”.

    Thực chất là chính quyền Cộng Sản từ Hà Nội không hề quan tâm đến hòa giải dân tộc gì cả sau 1975. Những từ ngữ “hòa giải hòa hợp dân tộc”, theo cách nhìn của Hà Nội, là người miền Nam hãy quên đi quá khứ thua trận mà đừng cay cú với giới cầm quyền của Đảng Cộng Sản nữa mà cùng tập họp dưới sự Lãnh Đạo độc tôn của họ.

    Đến đây, tôi xin hỏi ông một câu, nếu “hòa giải hòa hợp” theo cách ấy thì chủ đề và nhu cầu “hòa giải hòa hợp” có khác gì với hình thức “giải phóng miền Nam” của chiến tranh trước 1975 mà miền Bắc tung hết mọi nhân lực vật lực vào đó hòng áp đặt sự cai trị của Đảng CS lên toàn VN?

    Biết bao người VN đã chấp nhận tha phương tránh sống dưới sự cai trị của Đảng Cộng Sản. Các hình thức tìm cách xa lánh sự cai trị của Đảng CS vẫn còn tiếp diễn cho đến ngày nay dưới nhiều hình thức khác nhau. Với chính sách độc tài, Đảng CS ở Hà Nội hiện giờ vẫn không nhân thức điều gì khác hơn là chỉ dùng bình mới để chứa rượu cũ thì biết bao giờ VN mới đạt được “hòa giải hòa hợp dân tộc” đúng nghĩa của nó?

    Cuối cùng, tôi không tán đồng ý kiến khá cực đoan của ông về lá cờ vàng ba sọc đỏ của VNCH, mà nhiều người VN vẫn còn lưu giữ như biểu tượng của người Việt yêu chuộng tự do dân chủ, mà ông cho là một giấc mơ về quá khứ đã chết.

    Cá nhân tôi, tôi cho là lá cờ ấy chính là biểu tượng cho một legacy của phôi thai dân chủ của dân tộc VN đã được hình thành rất sớm từ thời gian đất nước bị đô hộ bởi Pháp. Pháp đã bóc lột thuộc địa VN và chia VN làm ba miền để trị vì quyền lợi của mẫu quốc Pháp. Đó là nguồn gốc cơ duyên của mọi chia rẽ sâu sắc trong chính dân VN sau này, mà cho đến bây giờ người VN vẫn chưa thể vượt qua được.

    CSVN đã gán cho Mỹ thứ vai trò như là một replacement cho Pháp ở Đông Dương, điều này chắc nay CSVN (trong bối cảnh bị TQ lấn áp nhiều mặt) đã có ít nhiều thay đổi trong quan điểm tuyên truyền. Là một học giả về chính trị và kinh tế chú trọng về VN như ông, ông chắc chắn không thể không có tư kiến về quan điểm của CSVN đối với miền Nam + Mỹ khi CS miền Bắc tiến hành đánh chiếm miền Nam bằng mọi giá (dù đắt đến thế nào).

    Sự tồn tại lâu dài của một phe Cộng Sản và một phe Tự do dân chủ của người Việt Nam (dù rằng vị trí địa dư của mổi phe không còn rạch ròi như trước khi chiến tranh VN kết thúc) là một thực tế không thể chối cãi. Hòa giải hòa hợp sẽ nhất thiết phải là sự tồn tại song song nhưng bổ sung của hai phe này. Làm sao đạt được thuộc tính “bổ sung” mới là vấn đề cần bàn. Loại bỏ một trong hai phe sẽ khó làgiải pháp khả thi.

    Hy vọng là giới cầm quyền VN hiện nay đã thủ đắc kinh nghiệm trị nước đủ dài để hiểu ra điều này. Chính trong hàng ngũ của Đảng viên CS đã có nhiều người nhận thức ra con đường hòa giải phải là con đường hòa hợp và dung nạp các bất đồng, không thể khăng khăng áp đặt giá trị và tư tưởng của một Đảng CS lên toàn khối dân tộc trong và ngoài nước được.

  6. Con đường nào đi tới ? chỉ có một con đường tốt đẹp nhất cho nhân dân Việt nam đi tới thôi Ông ạ , đó là con đường đi đến tự do dân chủ thực sự cho Việt Nam .

  7. cảm ơn tình cảm của ông dành cho Việt Nam! nhưng Việt Nam đá hơi nhiều một chút! nó là một phần của văn hóa chúng tôi. Chờ ông trong những bài viết mới! chào mừng ông đến với blog Vie65thi vọng ông se tiếp tục!

  8. Tôi cảm thấy có rất nhiều người thực sự chưa cảm nhận được, hay chưa hiểu được những điều mà tác giả đã nói đến. Những thứ tình cảm cá nhân làm cho nhiều người bị mờ mắt hoặc cố tình chối bỏ đi những điều đúng đắn. Tôi câm ghét cộng sản, không phải vì tôi là con cháu của những người từng làm trong chế dộ cũ, chỉ đơn giản vì tôi nhận thấy cái chế độ này nó độc đoán, tàn độc và chuyên chế. Nhưng tôi không vì thế mà phải yêu những thứ thuộc về những người có thù oán với cộng sản. Đơn giản tôi chỉ nghĩ rằng, tôi ủng hộ tất cả những thứ gì có thể mang đến sự tiến bộ cho dân tộc, cho đất nước. Cảm ơn bài viết của chú Jonathan! Luôn ủng hộ chú!

  9. Thưa ông Luân Đôn:
    Tiến trình dân chủ hoá Việt Nam phải để cho dân tộc VN giải quyết; đặc biệt là các thế hệ trẻ cấp tiến. Người Việt có câu: “Lắm thày thối ma”; người Tây Phương có câu: “Too many cooks spoil the broth”. Người Pháp, người Mỹ, người Nga, người Tàu …can